شعله‌ای در یلدا

حتی اگر شصت و پنج شب یلدا هم گذشته باشد، بزرگداشت مردی که مرارتِ تکفیر و تبعید را به جان خرید تا منّت‌پذیر طلوع صبح صلح و مدارا باشد، آغازی ستودنی است؛

آری آغاز! در روزگاری که ارباب بی‌مروتِ دیانت و قدرت، عزلت و غربتِ مبشران صلح را به جشن نشسته‌اند، نکوداشت آغاز حیات‌شان را باید به سنّت بدل کرد.

هویّت عبدالکریم سروش را « روشنفکری دیندار» می‌شناسند، اما در منظومه نظری و عملی او، تأکید بر هویّت، جای را بر حقیقت تنگ نمی‌کند.

او در 25 آذرماه 1324 (عاشورای سال 1365 هجری و 16 دسامبر 1945 میلادی) به دنیا آمد و سالیان درازی است که آزادی و ایمان را می‌ستاید و از دین‌پژوهی تا فلسفه علم و از سیاست-نامه‌ تا قمار عاشقانه، در قامت یک سکولار سیاسی (و نه فلسفی)، هماره به دنبال آن بوده است که مردمان «همچون سرو و سوسن آزادی کنند» و بر ضیافت بی‌منتهای هستی بنشینند و خدا را از دریچه تنگ چشم آنان نبینند که « بر ستون شریعت، سقف معیشت بنا کرده‌اند. »

او در تابستان سالی که سبز و سرخ گذشت، خدا را گواه گرفت : «من که عمری درد دین داشته‌ام و درس دین داده‌ام، از بیداد این نظام استبداد آئین، برائت می‌جویم و اگر روزی به سهو و خطا اعانتی به ظالمان کرده‌ام، از تو پوزش و آمرزش می‌طلبم. »

شاید آنچه او در ستایش مولانا گفته است، به گونه‌ای درباره خود نیز صادق باشد: «عادتاً چنین گمان می‌رود که مولانا در مثنوی، یک معلّم است و در دیوان کبیر، یک عاشق. آنجا ادب درس دادن را رعایت می‌کند و این‌جا « بی‌ادبی» دل دادن را؛ که « ادب عشق، جمله بی‌ادبی است ». این سخن، حق است و هر کس توفیق مطالعه این اسفار معنوی و الهامی را یافته باشد نیک می‌داند که در آن دو کتاب با دو مولانا روبروست: یکی مولانای عالم و دیگری مولانای عاشق.»

و اینک اما جمعی از اصحاب قلم و هنر و معرفت، علیرغم فرصتی بسیار کوتاه، دعوت این ضیافت را اجابت گفته‌اند تا شصت‌وپنجمین زادروز «سروش متفکر» یا « سروش عاشق» را به شادی بنشینند و کدورت‌ها را به عظمت و کرامت فرو بنشانند و در پیشگاه دشمنان مدارا، قامت افراشته‌ی روشنفکری و آزادی‌خواهی را به رخ بکشند و طرحی نو در آشنایی و عاشقی دراندازند.

قدردان میهمانان بزرگوار این جشن- نامه و میزبان مهربان آن (روزآنلاین) هستیم و بر امانتداری این مجموعه، از بخت شکر داریم و از روزگار هم … و این « آغاز» را به فال نیک می‌گیریم.

محمدجواد اکبرین – سپیده کلانتریان

دوشنبه ۲۹ آذر ۱۳۸۹

با شیخ شهر گوی

غزل منتشر نشده ای از دکتر عبدالکریم سروش

در گفتگوی خویشم و در جستجوی خویش
هیچ آرزوم نیست به جز آرزوی خویش

در غربتم، سپرده به بیگانگان وطن
هنگام رجعت است زغربت به کوی خویش

عمریست بر کناره دریا نشسته ام
تا آب رفته باز رسانم به جوی خویش

آیینه وار روی به بیگانه تا به کی؟
آیینه ای به دست کنم روبروی خویش

ما را به غمگساری خصمان امید نیست
“لا تقنطو”ی خویشم و “لا تحزنو” ی خویش

با شیخ شهر گوی که ظالم به چه فتاد
تا سنگ تجربت نزند بر سبوی خویش

نا شسته روی و پشت به محراب و بی حضور
خیز ای فقیهِ مدرسه نو کن وضوی خویش

اکنون که آبروی شریعت بریختی
برگرد سوی خانه پی آبروی خویش

ما نیز جامه های کرامت رفو کنیم
تا جامه عاریت نکنیم از عدوی خویش

شرط است کز سراب شریعت چو بگذرم
تر سازم از شراب حقیقت گلوی خویش

مهرماه 88

بسط تجربه نبوی: تحوّل یا تکامل؟

آرش نراقی

اشاره: بدون تردید عبدالکریم سروش نقشی ماندگار در عرصه فرهنگ دینی ایران پس از انقلاب اسلامی برجا نهاده است، و کارنامه علمی و فرهنگی او نمونه خوبی از توازن میان تعهد علمی و حساسیت اجتماعی است. در این میان خصوصاً کتاب قبض و بسط تئوریک شریعت او نگاه جامعه دینی فرهیخته ایرانی را به مقوله دین دگرگون ساخت، و امکانی تازه برای تجدیدنظر در آموزه های دینی و تجدید بنای اندیشه اسلامی فراهم آورد. تلاشهای نظری او به نسل جوان پس از انقلاب اسلامی مجال داد که اتصال خود را با سرچشمه های معنویت اسلامی حفظ کنند، و در عین حال ارزشهای سیاسی و اخلاقی جهان مدرن را که در قالب احترام به دموکراسی و حقوق بشر آشکار می شود، پاس بدارند. نگارنده سالها از دانش سرشار سروش در عرصه های گوناگون بهره مند بوده است، اما به گمانم ماندگارترین درسی که از او آموخته است دو چیز است: گشودگی به امر معنوی، و التزام به تفکر انتقادی.
متن حاضر نقدی است بر پاره ای از آرای سروش در خصوص نظریه “بسط تجربه نبوی”. این نقد را می توان در چارچوب همان سنت پسندیده ای تلقی کرد که سروش خود آموزگار و مروّج آن بوده است.

Header

نویسندگان:

Content